Ophrys apifera

Ophrys apifera là loài lan có chiều cao từ 15 đến 50 cm. Lá mọc tập trung ở gốc, hình mũi tên hoặc hình trứng, đầu lá tù. Lá thân có hình dạng tương tự, đầu nhọn. Cụm hoa mọc thành chùm, có từ 2 đến 7 (thậm chí 11) hoa, phân bố lỏng lẻo. Các cánh hoa ngoài có chiều dài từ 8 đến 15 mm, hình bầu dục, màu tím hoặc tím-violet, đôi khi có vệt xanh. Cánh hoa trong có hình tam giác hoặc mũi tên, màu xanh hoặc tím. Cánh môi (labellum) có chiều dài từ 10 đến 13 mm, hình bầu dục rộng, lồi rõ rệt, màu nâu tím hoặc đen tím, đôi khi có màu xanh lục hoặc hai màu, bề mặt có gai nhỏ hoặc lông mềm. Cánh môi có một phần gọi là speculum, hình khiên, màu tím hoặc nâu đỏ, có viền vàng và các chấm vàng rõ rệt. Cấu trúc connective kéo dài nhọn. Bộ nhiễm sắc thể 2n = 36.

Ophrys apifera thường mọc ở các khu vực có ánh sáng mạnh như bãi cỏ, đồi cỏ, ven đường, hoặc các khu đất trống có đất cát hoặc sỏi. Loài này thích môi trường ấm áp, khô ráo và có độ ẩm vừa phải. Nó phân bố rộng khắp châu Âu, từ Bồ Đào Nha đến Đông Âu, và một số khu vực ở Bắc Phi như Algérie.

Ophrys apifera có thể được trồng trong vườn địa phương hoặc vườn ươm, nhưng cần điều kiện môi trường phù hợp. Nên chọn nơi có ánh nắng mạnh, đất thoát nước tốt, giàu dinh dưỡng. Trồng bằng hạt hoặc chia bụi. Cần giữ ẩm vừa phải và tránh ngập úng. Tuy nhiên, do đặc điểm sinh học phức tạp, việc nhân giống và chăm sóc loài này đòi hỏi kỹ thuật cao.

Ophrys apifera không có giá trị sử dụng thực tế lớn trong y học hoặc nông nghiệp, nhưng có giá trị cao trong nghiên cứu sinh học và sinh thái học. Loài này thường được trồng trong vườn thực vật và vườn ươm để trưng bày và nghiên cứu. Ngoài ra, Ophrys apifera cũng là một loài được yêu thích trong các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia.

Ophrys apifera được mô tả lần đầu vào năm 1762 bởi nhà thực vật học người Anh John Henslow (Huds.). Loài này có tên gọi phổ biến là 'bee orchid' do hình dáng hoa mô phỏng con ong. Trong quá trình phân loại, có một số tranh cãi về tên gọi biến thể của loài này, như O. arachnites, do lỗi chính tả trong các tài liệu ban đầu. Tuy nhiên, các nhà thực vật học sau này đã xác định Ophrys apifera là tên gọi chính xác và ổn định.

Điều đặc biệt nhất về Ophrys apifera là khả năng mô phỏng sinh học tinh vi của hoa. Cánh môi của hoa có hình dạng và màu sắc giống con ong cái, cùng với mùi hương hấp dẫn, lừa các ong đực đến thụ phấn. Đây là một ví dụ điển hình về mối quan hệ 'lừa đảo' giữa thực vật và côn trùng. Ngoài ra, loài này có cấu trúc gen đơn bội (n = 18), một đặc điểm phổ biến trong họ Orchidaceae.