Buddleja davidii
Buddleja davidii Franch.
Buddleja davidii, yaygın olarak kelebek otu, turuncu göz veya yaz lavantesi olarak bilinen, Scrophulariaceae ailesine ait bir çiçekli bitkidir. Çin’in kuzeydoğu dışındaki çoğu bölgesinde doğal olarak yetişir. Bu tür, dekore edici bitki olarak yaygın olarak kullanılır ve birçok isimli kültür çeşidi yetiştirilmektedir. Cins adı, İngiliz botanist ve rahip Adam Buddle’in adını alırken, tür adı, Çin’de görev yapmış Fransız misyoner ve keşifci Armand David’in anısına verilmiştir. 1887 yılında Dr. Augustine Henry tarafından Yichang yakınlarında bulunmuş ve St. Petersburg’a gönderilmiştir. Daha sonra, Çin’de görev yapan başka bir botanist-misyoner olan Jean-André Soulié, tohumları Fransız Vilmorin seralığına göndermiş ve B. davidii ticarete 1890’larda girmiştir.
Description
Buddleja davidii, genellikle 2-5 metre yüksekliğe ulaşan, çok dal veren, sevimli bir otluk çalıdır. Yaprakları genellikle eliptik, koyu yeşil, üst yüzeyde mat, alt yüzeyde ise hafif tüylüdür. Çiçekleri, dikkat çekici mor-yeşil renkte, yoğun bir şekilde kümelenmiş ve kelebekleri çekici bulur. Çiçeklerin ortasında turuncu bir göz vardır, bu da bitkinin 'turuncu göz' adını almasına neden olmuştur. Bitki, yaz aylarında yoğun çiçeklenir ve bu süre boyunca çok dikkat çeker. Bitkinin yaprakları ve çiçekleri, kelebeklerin ve diğer böceklerin beslenmesi için doğal bir kaynaktır.
Habitat
Buddleja davidii, orijinal habitatı Çin’in ılıman bölgeleridir. Genellikle ılıman iklimlerde, açık alanlarda, yol kenarlarında ve dağlık bölgelerde doğal olarak yetişir. Bitki, güneşli ve serin iklimlere uyumlu olup, toprakta iyi drenajı tercih eder. Ancak, bazı varyasyonları daha kuru ve kayaçlı topraklara da adapte olabilir. Bu tür, ılıman iklimlerde dışarıda kolayca yetişirken, soğuk iklimlerde korunması gerekir.
Cultivation
Buddleja davidii, kolay bakım ve hızlı büyüme özellikleriyle dekore edici bitki olarak popülerdir. Bitki, güneşli yerlerde en iyi şekilde gelişir. Güneş almayan yerlerde ise yapraklar daha uzun ve çiçeklenme azalabilir. Toprak, iyi drenajlı, hafif killi veya killi olmalıdır. Bitki, suya karşı dayanıklı olmakla birlikte, aşırı sulama çiçeklenmeyi olumsuz etkileyebilir. Bahar ve yaz aylarında düzenli olarak budanması gerekir. Budama, bitkinin daha yoğun çiçeklenmesini ve daha kompakt görünümünü sağlar. Kış aylarında, soğuk iklimlerde bitki, çalılar veya seralarda korunmalıdır. Tohumla ve çelikle çoğaltılabilir. Çelikler, yaz aylarında alınarak köklenir. Tohumlar, ılıman iklimlerde doğrudan toprağa ekilebilir.
Uses
Buddleja davidii, dekore edici bitki olarak en yaygın kullanım alanıdır. Bahçe ve parklarda, kelebekleri çekmek için tercih edilir. Bitkinin yoğun çiçeklenmesi ve renkli çiçekleri, bahçelerde dikkat çekici bir etki yaratır. Ayrıca, bitki, kelebeklerin ve diğer böceklerin beslenmesi için doğal bir kaynaktır. Bitki, bazı kültürlerde geleneksel tıpta da kullanılmıştır. Örneğin, yaprakları ve çiçekleri, iltihapları azaltmak ve yaraları iyileştirmek için kullanılmıştır. Ancak, bu kullanım bilimsel olarak desteklenmemiştir. Bitkinin tohumları, bazı bölgelerde evcil hayvanlar tarafından yemektedir. Ancak, bitkinin toksik olup olmadığı konusunda yeterli bilgi bulunmamaktadır.
History
Buddleja davidii, 1887 yılında Dr. Augustine Henry tarafından Çin’in Yichang şehri yakınında keşfedilmiştir. Henry, bitkiyi St. Petersburg’a göndermiştir. Daha sonra, Fransız botanist-misyoner Jean-André Soulié, tohumları Vilmorin adlı Fransız seralığına göndermiştir. Bu sayede, B. davidii 1890’larda ticarete girmiştir. Bitki, Avrupa’da hızla popüler hale gelmiş ve dekore edici bitki olarak yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bitkinin tür adı, Fransız misyoner ve keşifci Armand David’in anısına verilmiştir. Cins adı ise, İngiliz botanist ve rahip Adam Buddle’in adını almıştır.
Curiosities
Buddleja davidii, kelebekleri çok çekici bulduğu için 'kelebek otu' olarak da bilinir. Bitkinin çiçeklerinin ortasında bulunan turuncu göz, kelebeklerin dikkatini çekecek şekilde tasarlanmıştır. Bu nedenle, bitki, kelebek gözleme meraklıları için popüler bir tercihtir. Bitki, bazı bölgelerde invazif bir tür haline gelmiştir. Özellikle Avrupa ve Kuzey Amerika’da, bitki, doğal ekosistemleri tehdit edebilir. Bitkinin hızlı büyümesi ve tohumlarının kolayca yayılması, invazif olma riskini artırır. Bitki, bazı kültürlerde geleneksel tıpta kullanılmış olsa da, bu kullanım bilimsel olarak desteklenmemiştir. Ancak, bitkinin bazı bileşenlerinin antiinflamatuar etkileri olduğu rapor edilmiştir.
Distribution
British Columbia · Ontario · Portugal Continental · TR · ZA · HR · IE · Belgium · Brussels-Capital Region · Flemish Region · Walloon Region · BR · France · The Netherlands · Great Britain · AD · GB · IT · NO · PT · CO · DK · HU · MK · FR · TH · AR · Liechtenstein · Bulgaria · Corse (Corsica)
Synonyms
Buddleja davidii var. albaBuddleja davidii var. glabrescensBuddleja davidii var. magniferaBuddleja davidii var. superbaBuddleja davidii var. wilsoniiBuddleja shaanxiensisBuddleja shimidzuanaBuddleja striataBuddleja variabilisBuddleja variabilis var. wilsoniiBuddleja davidii var. nanhoensisBuddleja delavayi var. tomentosaBuddleja heliophila var. adenophoraBuddleja variabilis var. magnificaBuddleja variabilis var. nanhoensisBuddleja variabilis var. superbaBuddleja striataBuddleja variabilis var. prostrataBuddleja variabilis var. veitchianaBuddleja variabilis var. wilsoniiBuddleja davidii var. veitchianaBuddleja striata var. zhouquensisBuddleja veitchianaBuddleja variabilis var. superbaBuddleja variabilis var. veitchiana
