Sonchus arvensis
Sonchus arvensis L.
Sonchus arvensis หรือชื่อไทยที่เรียกกันทั่วไปว่า หญ้าข้าวโพดขี้แมว หรือขี้แมวพุ่ม เป็นพืชสมุนไพรที่พบได้ทั่วไปในหลายประเทศทั่วโลก ตั้งแต่ยุโรป แอฟริกา ไปจนถึงอเมริกาเหนือ พืชชนิดนี้เป็นพืชล้มลุกที่มีอายุหลายปี มักพบเติบโตในทุ่งนา ที่ดินรกร้าง หรือในพื้นที่เกษตรกรรมที่ปลูกพืชเศรษฐกิจ เช่น ข้าวโพด ซึ่งมักเป็นสาเหตุให้เกิดการลดผลผลิตในพื้นที่เกษตรกรรม Sonchus arvensis อยู่ในวงศ์ Asteraceae ซึ่งเป็นวงศ์พืชที่มีดอกคล้ายกันหลายชนิด รวมทั้งดอกทานตะวันและดอกยี่หร่า
Description
Sonchus arvensis เป็นพืชล้มลุกที่มีอายุหลายปี มีรากตื้นและแตกแขนงออกเป็นรากพืชที่ลึก ลำต้นสูง 40-150 เซนติเมตร มีสีน้ำเงินอมเทาบางครั้ง ใบมีลักษณะเป็นคล้ายใบขี้แมว ใบฐานและใบล่างมีขนาดยาว 6-40 เซนติเมตร มักมีรอยแยกลึกและไม่สมมาตร ใบกลางและใบยอดมีขนาดเล็กลงและมีลักษณะแตกต่างกันไป ดอกมีขนาดใหญ่ 2.5-4.5 เซนติเมตร ดอกสีเหลืองสดหรือส้มอมเหลือง ผลมีลักษณะเป็นเมล็ดเล็กๆ ยาว 2.5-3.5 เซนติเมตร มีพื้นผิวเป็นพื้นเป็นร่อง 5-8 ร่อง ดอกจะออกเป็นช่อที่มีขนบางๆ หรือไม่มีขนเลย
Habitat
Sonchus arvensis มักพบในที่ดินรกร้าง ทุ่งนา หรือในพื้นที่เกษตรกรรมที่ปลูกพืชเศรษฐกิจ เช่น ข้าวโพด ข้าวสาลี หรือถั่ว ชอบเติบโตในดินที่ร่วนซุยและมีน้ำมาก สามารถพบได้ในหลายประเทศทั่วโลก เช่น ยุโรป แอฟริกา ตะวันออกกลาง และอเมริกาเหนือ รวมถึงในประเทศไทยที่พบในพื้นที่เกษตรกรรมบางแห่ง
Cultivation
แม้ว่า Sonchus arvensis จะไม่ใช่พืชที่ปลูกเพื่อการเกษตร แต่ก็สามารถปลูกได้ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ชอบดินร่วนซุยและมีน้ำเพียงพอ ไม่ต้องการการดูแลรักษาเป็นพิเศษ สามารถปลูกได้ในสภาพอากาศที่หลากหลาย ทั้งในพื้นที่มีอากาศอบอุ่นและพื้นที่มีอากาศเย็น ควรระวังการแพร่พันธุ์ของพืชชนิดนี้ เนื่องจากมีลักษณะเป็นพืชรังควานที่สามารถแพร่กระจายได้อย่างรวดเร็วในพื้นที่เกษตรกรรม
Uses
แม้ Sonchus arvensis จะไม่ใช่พืชเศรษฐกิจหลัก แต่ก็มีการใช้ประโยชน์ในบางด้าน เช่น ใช้เป็นอาหารสัตว์เลี้ยง หรือใช้เป็นสมุนไพรในการรักษาโรคบางชนิดในบางประเทศ ใบของพืชชนิดนี้สามารถนำมาประกอบอาหารได้ แต่ควรระมัดระวังในการบริโภค เนื่องจากอาจมีสารเคมีบางชนิดที่ไม่เหมาะกับการกินในปริมาณมาก นอกจากนี้ยังมีการใช้พืชชนิดนี้ในการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ เนื่องจากเป็นพืชที่มีความหลากหลายทางพันธุกรรมสูง
History
Sonchus arvensis ถูกค้นพบและตั้งชื่อในปี ค.ศ. 1753 โดยนักพฤกษศาสตร์ชาวสวีเดนชื่อ Carl Linnaeus ซึ่งเป็นผู้บุกเบิกการจัดลำดับชื่อพันธุ์พืชและสัตว์ในระบบวิทยาศาสตร์ ชื่อทางวิทยาศาสตร์ Sonchus มาจากภาษากรีก ซึ่งหมายถึง "น้ำนม" เนื่องจากเมื่อใบถูกขีดข่วนจะมีน้ำนมสีขาวไหลออกมา ส่วนคำว่า arvensis มาจากภาษาละติน ซึ่งหมายถึง "ในทุ่งนา" ซึ่งบ่งบอกถึงสภาพแวดล้อมที่พืชชนิดนี้มักพบ
Curiosities
Sonchus arvensis มีความน่าสนใจในด้านการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ เนื่องจากเป็นพืชที่มีความหลากหลายทางพันธุกรรมสูง ซึ่งช่วยให้นักวิทยาศาสตร์สามารถศึกษาเกี่ยวกับการปรับตัวของพืชในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน นอกจากนี้ยังมีการค้นพบว่าพืชชนิดนี้สามารถสะสมสารเคมีบางชนิดจากดินได้ ซึ่งอาจมีประโยชน์ในการฟื้นฟูดินที่ถูกปนเปื้อน นอกจากนี้ ใบของพืชชนิดนี้ยังมีลักษณะคล้ายกับใบของพืชในวงศ์ Asteraceae อื่นๆ แต่มีลักษณะเฉพาะของตัวเองที่ช่วยให้สามารถแยกแยะได้ง่าย
Distribution
Michigan · Missouri · Belgium · Oregon · Connecticut · Greece · Croatia · Austria · Romania · New Brunswick · Bulgaria · Yukon · Sweden · Føroyar · Ireland · Iowa · South Australia · Cyprus · Turkey · Slovenia · Hunan · Malta · Kentucky · Krym · Louisiana · Slovakia · Adzhariya · Luxembourg · Finland · Utah
Synonyms
Sonchoseris decoraSonchus pratensisSonchus arvensis f. arvensisSonchus vulgaris subsp. vulgarisSonchus glandulosusSonchus hantoniensisSonchus hispidusSonchus repensSonchoseris arvensisSonchus arvensis var. shumovichiiSonchus vulgaris subsp. arvensisSonchus arvensis var. tenggerensisSonchus arvensis var. arvensisSonchus vulgarisSonchus exaltatusSonchus nitidusSonchus arvensis var. eglandulosusSonchus arvensis var. nanusSonchus arvensis var. integrifoliusSonchus arvensis var. pseudouliginosusSonchus arvensis var. glandulosusSonchus vulgaris var. marinusSonchus arvensis var. minorSonchus arvensis var. integrifoliusSonchus arvensis var. intermediusSonchus vulgaris var. ripariusSonchus arvensis var. majorSonchus arvensis var. comosus
