Ophrys apifera
Ophrys apifera Huds.
Ophrys apifera หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า 'bee orchid' เป็นพืชล้มลุกที่เป็นส่วนหนึ่งของวงศ์ Orchidaceae มีลักษณะเด่นที่สังเกตได้ง่ายคือดอกที่มีลักษณะคล้ายแมลง ซึ่งเป็นตัวอย่างที่ดีของกลไกการผสมพันธุ์แบบหลอกล่อทางเพศ (sexually deceptive pollination) ที่มีความเฉพาะเจาะจงและพัฒนาอย่างซับซ้อน ดอกมีสีม่วงเข้มหรือสีน้ำตาลดำ พร้อมกับส่วนที่เรียกว่า 'speculum' ที่มีลวดลายสีเหลืองและม่วง ส่วนล่างของดอกมีลักษณะเป็นพื้นผิวหยาบและมีขนบางๆ ช่วยให้ดูเหมือนแมลงที่น่าสนใจสำหรับผึ้งผู้ ซึ่งเป็นผู้ผสมพันธุ์หลักของพืชชนิดนี้ พืชชนิดนี้พบได้ในหลายพื้นที่ของยุโรปและบางส่วนของแอฟริกาเหนือ
Description
Ophrys apifera เป็นพืชล้มลุกที่มีความสูงประมาณ 15 ถึง 50 เซนติเมตร มีใบพืชที่ฐานเป็นรูปใบหอกหรือรูปวงรี ปลายใบมน ส่วนใบบนลำต้นมีลักษณะคล้ายกันแต่ปลายแหลม ดอกออกเป็นช่อที่มีดอก 2 ถึง 7 ดอก (บางครั้งมากกว่า 11 ดอก) ช่อดอกมีลักษณะเป็นคล้ายก้านที่ไม่แน่นมากนัก ใบประดับภายนอกมีความยาว 8 ถึง 15 มิลลิเมตร รูปทรงคล้ายวงรี หงายหรือห้อยลง มีสีม่วงหรือม่วงน้ำเงิน บางครั้งมีลายสีเขียว ใบประดับภายในมีลักษณะรูปสามเหลี่ยมหรือรูปใบหอกแหลม สีเขียวหรือม่วง ใบล่าง (labellum) ยาวประมาณ 10 ถึง 13 มิลลิเมตร มีลักษณะรูปวงรีกว้าง ด้านบนนูนขึ้น มีสีน้ำตาลหรือดำมืด บางครั้งมีสีเขียวหรือสองสี มีพื้นผิวหยาบและมีขนบางๆ ปลายมีส่วนยื่นออกมาเป็นสีเหลืองหรือไม่มีส่วนยื่นออกมา ใบด้านข้างมีลักษณะรูปวงรีแหลม ห้อยลง มีก้านขนด้านนอกที่ฐานยาวประมาณ 3 มิลลิเมตร ส่วน speculum ที่ฐานมีลักษณะเป็นร่องสีม่วงหรือสีน้ำตาลแดง มีขอบสีเหลืองและจุดสีเหลืองชัดเจนที่ปลาย โครงสร้าง connective ยาวแหลม
Habitat
Ophrys apifera พบได้ตามพื้นที่เปิดโล่ง เช่น ทุ่งหญ้าแห้ง ทางเดินริมทาง หรือพื้นที่ที่มีแสงแดดเพียงพอ ชอบดินที่ระบายน้ำได้ดี ไม่ชอบดินที่ชื้นหรืออับชื้นมาก พบได้ในภูมิประเทศที่มีอากาศอบอุ่นถึงอุณหภูมิปานกลาง เช่น ทางใต้และตะวันออกของยุโรป รวมถึงบางส่วนของแอฟริกาเหนือ ชอบสภาพแวดล้อมที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีผึ้งหรือแมลงที่เกี่ยวข้องกับการผสมพันธุ์ของมัน
Cultivation
การปลูก Ophrys apifera ต้องการสภาพแวดล้อมที่ใกล้เคียงกับธรรมชาติของมัน ควรปลูกในดินที่ระบายน้ำได้ดี ไม่มีการสะสมน้ำ ควรให้แสงแดดเต็มวันหรือแสงแดดบางส่วน ไม่ควรปลูกในที่ที่มีลมแรงหรือมีฝนตกหนักบ่อยๆ การให้น้ำควรทำอย่างระมัดระวัง ไม่ควรให้น้ำมากเกินไป เพราะพืชชนิดนี้ทนต่อสภาพแห้งแล้งได้ดี ควรปลูกในที่ที่มีอากาศถ่ายเทดี และต้องระวังไม่ให้ดินอับชื้นเกินไป ควรปลูกในพื้นที่ที่มีความหลากหลายของแมลงเพื่อให้เกิดการผสมพันธุ์ตามธรรมชาติ
Uses
Ophrys apifera ไม่มีการใช้งานทางเศรษฐกิจหรือทางการแพทย์ที่สำคัญ แต่มีคุณค่าทางวิทยาศาสตร์และทางธรรมชาติสูง โดยเฉพาะในด้านการศึกษาเรื่องการผสมพันธุ์แบบหลอกล่อทางเพศ ซึ่งเป็นกลไกที่พัฒนาอย่างซับซ้อนระหว่างพืชกับแมลง นอกจากนี้ยังมีความน่าสนใจในด้านความงามของดอกที่มีลักษณะเฉพาะ ซึ่งนักพฤกษศาสตร์และนักพฤกษศาสตร์สมัยใหม่ให้ความสนใจในการศึกษาและอนุรักษ์
History
Ophrys apifera ถูกตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์โดย Huds. ในปี ค.ศ. 1762 ชื่อวิทยาศาสตร์นี้ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในวงการพฤกษศาสตร์ แต่มีการถกเถียงเล็กน้อยเกี่ยวกับการสะกดชื่อและตัวแปรของมัน เช่น ชื่อวิทยาศาสตร์ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับ O. arachnites ซึ่งมีการถกเถียงกันว่าเกิดจากความผิดพลาดในการพิมพ์หรือไม่ อย่างไรก็ตาม Ophrys apifera ยังคงเป็นชื่อที่ใช้กันทั่วไปในปัจจุบัน นักพฤกษศาสตร์หลายคนได้ศึกษาและอธิบายลักษณะของพืชชนิดนี้อย่างละเอียด โดยเฉพาะในด้านการผสมพันธุ์และกลไกการลอกล่อแมลง
Curiosities
หนึ่งในความน่าสนใจที่สุดของ Ophrys apifera คือกลไกการผสมพันธุ์แบบหลอกล่อทางเพศ ซึ่งเป็นกลไกที่พบได้ในกลุ่มพืช Orchidaceae บางชนิด ดอกของมันมีลักษณะและกลิ่นที่เหมือนกับแมลงเพศเมีย ซึ่งสามารถดึงดูดผึ้งผู้ให้พยายามผสมพันธุ์กับดอก ทำให้เกิดการติดต่อของเกสร การออกแบบนี้เป็นตัวอย่างที่ดีของความสัมพันธ์ระหว่างพืชกับแมลงที่พัฒนาอย่างซับซ้อน บางครั้งผึ้งที่พยายามผสมพันธุ์กับดอกนี้อาจถูกตีความว่าเป็นการผสมพันธุ์ที่ล้มเหลว แต่ในความเป็นจริงนี่คือกลไกที่ช่วยให้พืชสามารถกระจายพันธุกรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพ
Distribution
Portugal Continental · DK · SE · Flanders · Belgium · Brussels-Capital Region · Flemish Region · Walloon Region · Albania · Algeria · Austria · Baleares · Bulgaria · Corse · Cyprus · Czechoslovakia · Denmark · East Aegean Is. · France · Germany · Great Britain · Greece · Hungary · Iran · Iraq · Ireland · Italy · Kriti · Krym · Lebanon-Syria
Synonyms
Arachnites apiferaOphrys albifloraOphrys apifera var. almaracensisOphrys apifera var. auritaOphrys apifera subsp. austriacaOphrys apifera var. belgarumOphrys apifera var. bicolorOphrys apifera f. bicolorOphrys apifera subsp. botteroniiOphrys apifera var. botteroniiOphrys apifera f. botteroniiOphrys apifera var. chloranthaOphrys apifera subsp. chloranthaOphrys apifera var. flavescensOphrys apifera f. flavescensOphrys apifera var. friburgensisOphrys apifera subsp. friburgensisOphrys apifera var. fulvofuscaOphrys apifera var. immaculataOphrys apifera subsp. juranaOphrys apifera var. muteliaeOphrys apifera var. tilaventinaOphrys apifera var. trolliiOphrys apifera f. trolliiOphrys apifera subsp. trolliiOphrys aquisgranensisOphrys adrachnitesOphrys arachnitesOphrys asiliferaOphrys austriaca