Szarłat prosty
Amaranthus hybridus L.
Amaranthus hybridus, znany w Polsce jako szarłat prosty, to roślina jednoroczna z rodziny amaryntkowatych (Amaranthaceae). Jest gatunkiem inwazyjnym, szeroko rozprzestrzenionym na całym świecie, w tym w Europie, Azji, Ameryce i Afryce. Roślina ta wyróżnia się wysoką plastycznością fenotypową, co sprawia, że może przyjmować różne formy w zależności od warunków środowiskowych. Szarłat prosty jest często spotykany w terenach uprawnych, ale także w miejscach zabudowanych i na zwałach śmieci. Jego kwitnienie trwa od kwietnia, a owocami są jasne, owalne nasiona, które są źródłem wartościowego oleju.
Description
Szarłat prosty to roślina jednoroczna, osiągająca wysokość od 6 do 20 (czasem nawet 25) decymetrów. Stos jest prosty, zwykle gładki, z czerwonawym odcieniem, a gałązki występują często. Liście mają kształt od owalnego do rombowatego, z całobrzegiem i zakończeniem ostrym lub tępe. Kwiaty są jednogłonne, złożone w pęczki terminalne, z brzegami liściowatymi, które są dłuższe niż okrywy kwiatowe. Kwiaty samczynne mają 5 okryw kwiatowych, a kwiaty żeńskie mają 3 szyjki. Owoc to jasny, owalny woreczek, a nasiona są czarne lub ciemnoczerwone, płaskie i o średnicy 0,9–1,4 mm.
Habitat
Szarłat prosty preferuje miejsca z intensywnym oddziaływaniem człowieka, takie jak tereny uprawne, drogi, zwałki śmieci, a także miejsca zabudowane. Rośnie w warunkach ciepłych i wilgotnych, ale może przetrwać także w suchości. Występuje na wysokościach od około 250 do 300 metrów n.p.m. i szybko się rozprzestrzenia w nowych środowiskach.
Cultivation
Choć szarłat prosty jest często traktowany jako chwast, w niektórych krajach jest uprawiany jako roślina spożywcza. Liście są jadalne i używane w kuchni, a nasiona mogą być używane jako źródło oleju. Roślina ta rośnie szybko i nie wymaga intensywnego pielęgnowania, co czyni ją odpowiednią do uprawy w warunkach domowych lub na małych działkach. W uprawie należy zwracać uwagę na to, aby nie rozwijała się zbyt intensywnie, ponieważ może zasłonić inne rośliny.
Uses
Szarłat prosty ma kilka zastosowań. Liście są jadalne i używane w kuchni jako warzywa, podobnie jak szpinak. Nasiona są źródłem oleju, który może być używany w kuchni lub do produkcji kosmetyków. Roślina ta jest również używana jako paszowa dla zwierząt, a w niektórych krajach jest uprawiana jako roślina ozdobna. W medycynie ludowej czasem stosowana jest do leczenia różnych schorzeń, choć jej działanie nie zostało jeszcze dokładnie potwierdzone naukowo.
History
Amaranthus hybridus został opisany po raz pierwszy przez Carla von Linné w 1753 roku. Od tego czasu roślina ta rozprzestrzeniła się na całym świecie, głównie dzięki działalności człowieka. Szarłat prosty został wprowadzony do Ameryki Północnej, Europy i Azji, gdzie szybko stał się gatunkiem inwazyjnym. W Polsce pojawia się coraz częściej, szczególnie w terenach uprawnych i zabudowanych.
Curiosities
Ciekawym faktem o szarlatu prostym jest to, że może przyjmować różne formy w zależności od warunków środowiskowych. W ciepłym i wilgotnym klimacie może osiągać dużą wysokość, a w suchości staje się niższa i bardziej gęsta. Roślina ta jest również źródłem wartościowego oleju, który zawiera nienasycone kwasy tłuszczowe, w tym omega-3. Szarłat prosty jest często mylony z innymi gatunkami z rodzaju Amaranthus, co utrudnia jego identyfikację.
Other common names
Szarłat prosty
Distribution
Açores · Madeira · Portugal Continental · BR · Corvo Island · Faial Island · Flores Island · Graciosa Island · Pico Island · Santa Maria Island · São Jorge Island · São Miguel Island · Terceira Island · Madeira Island · Porto Santo island · SFF Iguaque · TR · Distrito Regional de Manejo Integrado (DRMI) Laguna de Sonso, municipio de Guadalajara de Buga, Valle del Cauca, Colombia · RU · ZA · CL · HR · SA · EG · NP · Belgium · France · The Netherlands · Great Britain · BI
Synonyms
Amaranthus aureusAmaranthus batalleriAmaranthus bellardiiAmaranthus berchtholdiiAmaranthus catechuAmaranthus chlorostachysAmaranthus cruentus var. patulusAmaranthus eugeniiAmaranthus flavescensAmaranthus hecticusAmaranthus hybridus f. aciculatusAmaranthus hybridus var. batalleriAmaranthus hybridus var. bellardiiAmaranthus hybridus var. chlorostachysAmaranthus hybridus var. densusAmaranthus hybridus var. hecticusAmaranthus hybridus subsp. incurvatusAmaranthus hybridus var. laetusAmaranthus hybridus var. prostratusAmaranthus hybridus var. rubricaulisAmaranthus hybridus var. sanguineusAmaranthus incurvatusAmaranthus intermediusAmaranthus laetusAmaranthus laxiflorusAmaranthus neglectusAmaranthus nepalensisAmaranthus paniculatus var. sanguineusAmaranthus patulusAmaranthus pseudoretroflexus
